KISACA
- Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise mahkeme, CMK 231/5'e göre hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verebilir.
- HAGB için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması ve mağdurun ya da kamunun zararının tamamen giderilmesi gerekir.
- Zarar hemen ödenemiyorsa denetim süresi boyunca aylık taksitlerle ödenmesi koşuluyla da HAGB verilebilir (CMK 231/9).
- Denetim süresi beş yıldır; kasıtlı yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer (CMK 231/10).
- HAGB kararı adli sicile işlemez; yalnızca soruşturma ve kovuşturma kapsamında istenirse verilen ayrı bir sisteme kaydedilir.
HAGB kısaltması mahkeme salonunda ilk kez duyulduğunda yabancı gelir. Hâkim hırsızlıktan bir ceza belirliyor ama o cezayı açıklamıyor, sizi beş yıl boyunca denetim altında tutuyor, süre sorunsuz geçerse dava düşüyor. Mahkûmiyet yok, sabıka yok, ama bu sonuca giden yolun şartları var ve hırsızlıkta bu şartların büyük kısmı zararın giderilmesine dayanıyor.
HAGB tam olarak ne demek
CMK 231/5, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını şöyle tanımlar: kurulan hüküm, müsadereye ilişkin hükümler hariç, sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz. Yani mahkeme yargılamayı yapar, ceza belirler, ama sanığa “mahkûm oldunuz” demez. Hâkim denetim süresini bekler, süre iyi geçerse hüküm ortadan kalkar.
Bu, ertelemeden farklıdır. Ertelemede mahkûmiyet vardır ve infazı bekletilir; HAGB'de mahkûmiyet açıklanmaz. Erteleme ile HAGB arasındaki fark hırsızlık dosyalarında sık sorulan bir şey. İkisi aynı hükümde birlikte uygulanamaz (CMK 231/7).
Hangi cezalarda mümkün
Sınır, hükmolunan ceza üzerinden belirlenir: iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası. Hırsızlığın temel hâli (TCK 141) bir yıldan üç yıla kadar hapistir; dolayısıyla mahkeme alt sınıra yakın bir ceza belirlerse sınır içinde kalırsınız. Nitelikli hırsızlıkta (142) alt sınır üç yıl ya da beş yıl olduğundan bu hükme ancak indirim nedenleriyle ulaşılır. İndirim nedenleri için mal değeri düşükse indirim yazısına bakabilirsiniz.
Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır; yani uzlaştırma kapsamındaki bir hırsızlıkta önce o yol denenir. Temel hırsızlık uzlaştırma kapsamındadır (CMK 253/1-b), ayrıntısı hırsızlıkta uzlaştırma yazısında.
Üç şartın birlikte aranması
CMK 231/6'ya göre HAGB için üç koşul birlikte gerekir.
Birincisi, sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması. İkincisi, mahkemenin sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarına bakarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması. Üçüncüsü, suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme ya da tazmin yoluyla tamamen giderilmesi.
Hırsızlıkta bu üçüncü şart sıklıkla belirleyici oluyor. Çalınan mal iade edilmiş ve mağdur zararını geri almışsa şart tamamdır. İade imkânsızsa bedelin ödenmesi gerekir.
Zarar hemen ödenemiyorsa
Güncel metin bir kolaylık getiriyor. 231/9'a göre zararı derhâl gideremeyen sanık hakkında, zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir. Bu durumda ödeme planını mahkemeye duruşmada sunmak, kararı etkileyebilecek bir hazırlık. Taksit planının aksaması ise ayrı bir risk: yükümlülüklere aykırılık hükmün açıklanmasına yol açar.
Denetim süresinde neler olur
Karar verilirse sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur (CMK 231/8). Bu süre içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez. Mahkeme ayrıca bir yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik tedbirleri koyabilir: meslek eğitimi, ücretli çalışma, belli yerlere gitme yasağı ya da başka bir yükümlülük. Denetim süresinde dava zamanaşımı durur.
Kasten yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uygun davranılırsa mahkeme hükmü ortadan kaldırır, davanın düşmesine karar verir (231/10). Kasten yeni bir suç işlenirse ya da yükümlülüklere aykırı davranılırsa hüküm açıklanır; yine de mahkeme cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine, ertelemeye veya seçenek yaptırıma karar verebilir (231/11). Ayrıntı HAGB süresinde yeni suç yazısında.
Dava düştükten sonra
Denetim süresi bittiğinde mahkeme davanın düşmesine karar verir ve hırsızlık dosyası kapanır. Kamu davasının düşmesi, mağdurun zararının tazmini için açtığı şahsi hak davasını etkilemez (TCK 74/2). Zararı zaten HAGB şartı olarak ödediyseniz bu pratikte bir sorun çıkarmaz; ödememiş olsaydınız HAGB de verilemezdi. Müsadere hükümleri ise HAGB'den bağımsız yürür, yani suçta kullanılan eşya için karar hâlâ uygulanabilir.
Kayıt, sabıka ve kapsam dışı hâller
HAGB kararı adli sicil kaydı değildir. 5352 sayılı Kanun m. 6/1 bu kararların ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenmesi hâlinde verilmek üzere kaydedileceğini söyler; CMK 231/13 de aynı sistemi anlatır. Bu, işverenin ya da üçüncü kişilerin sicil sorgusunda görünmemesi demektir. Hırsızlık ve sabıka kaydı yazısında bu ayrımı mahkûmiyetle kıyaslıyoruz.
Hüküm hukuki sonuç doğurmadığı için hak yoksunluğu da kendiliğinden başlamaz. Ama HAGB'nin kapsam dışı bıraktığı suçlar var: işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele sayılabilecek suçlar (231/14). Hırsızlık bu listede değil. Yani hırsızlık dosyasında HAGB kapısı kanun yönünden açık; geriye şartların dosyada kanıtlanması kalıyor. Bunu zararın ödendiğini gösteren belge, sabıkasızlığı gösteren adli sicil çıktısı ve duruşmadaki tutum birlikte belirliyor.
Kararı kim, nasıl inceler
HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (231/12). Süre, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 273). Karar usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir. Süreci HAGB kararına itiraz yazısında ayrıca anlattık.
Savcılık aşamasındaki benzer yol
HAGB'yi mahkeme verir; savcının elinde de buna benzeyen bir araç var: kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK 171/2). Savcı, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda, yeterli şüphe olmasına rağmen, davanın açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir. Şartlar HAGB'ye benzer: daha önce kasıtlı suçtan hapis almamış olmak, zararın giderilmesi, ertelemenin şüpheli ve toplum açısından daha yararlı olması.
Ama bu yol hırsızlıkta dar. Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar bu hükmün dışındadır; temel hırsızlık uzlaştırma kapsamında olduğundan savcı önce uzlaştırmaya gönderir. Nitelikli hırsızlığın üst sınırı yedi yıl (142/1) ya da on yıl (142/2) olduğu için üç yıl şartını da karşılamaz. Bu yüzden hırsızlık sanığının HAGB ile karşılaşması çoğunlukla dava açıldıktan sonra olur.
Hırsızlıkta HAGB'nin sık takıldığı noktalar
Mağdur zararını aldığını yazılı olarak bildirmemişse mahkeme şartın gerçekleştiğini kabul etmeyebilir; sadece “ödedim” beyanı belgesiz kalır. Birden fazla mağdurlu dosyada zarar her mağdur için ayrı ayrı giderilmelidir. Sanığın daha önce başka bir hırsızlıktan kasıtlı mahkûmiyeti varsa birinci şart kendiliğinden düşer. Dosyada hâkim, sanığın duruşmadaki tutumunu da yazıya geçirir; mazeretsiz katılmamak ya da yalanlaşan beyan, kanaat şartını zayıflatır.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir kişi iş yerinden aldığı malzeme nedeniyle yargılanıyor, mahkeme temel hırsızlıktan alt sınıra yakın bir ceza belirliyor, kişinin sabıkası yok ve zararı duruşmadan önce ödemiş. Mahkeme bu tablo karşısında HAGB'yi tartabilir. Aynı kişi önceden kasıtlı bir suçtan mahkûmsa ya da zararı karşılamadıysa tablo değişir. Burada tahmin değil, mahkemenin baktığı başlıklar var.
Duruşmadan önce yapılacaklar
Zararı mahkemeden önce ödemek ve makbuzu dosyaya koymak, dosyadaki en somut adımdır. Mağdurla yapılan yazılı anlaşma, iade tutanağı ve gelir durumunu gösteren belge, taksit gerekirse hâkimin önüne konabilir. Savunmada “ben yapmadım” demek ile “zararı giderdim” demek aynı dosyada çelişkili görünebilir. Hangisini savunacağınıza dosya içeriğine göre karar vermek gerekir.
Telefonda anlatmanız yeterli
Duruşma tarihiniz yaklaşıyorsa, hükmün tebliğ edilip edilmediğini ve iki haftalık süreyi birlikte kontrol etmek gerekir. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Genel çerçeve için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hırsızlıkta HAGB verilir mi?
Evet, şartları varsa verilebilir. Temel hırsızlığın cezası bir yıldan üç yıla kadardır (TCK 141); mahkeme iki yıl veya daha az ceza belirlerse HAGB mümkün olur. Nitelikli hırsızlıkta alt sınırlar daha yüksek olduğundan HAGB ancak indirimlerle ceza iki yıla indiğinde gündeme gelir.
Zararı ödemezsem HAGB verilir mi?
Zararın giderilmesi şartlardan biridir (CMK 231/6-c). Hemen ödenemiyorsa mağdura veya kamuya verilen zararın denetim süresince aylık taksitlerle tamamen giderilmesi koşuluyla HAGB verilebilir (231/9).
HAGB kararı sabıka kaydıma işler mi?
Hayır. HAGB kararı adli sicile işlenmez; ancak bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme isterse kullanılabilen ayrı bir sisteme kaydedilir (CMK 231/13, 5352 sayılı Kanun m. 6).
HAGB sürecinde yeni suç işlersem ne olur?
Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi ya da denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar. Mahkeme yine de cezanın yarısına kadar kısmının infaz edilmemesine, ertelemeye veya seçenek yaptırıma karar verebilir (CMK 231/11).
HAGB kararına itiraz edilir mi?
HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (CMK 231/12). Karardan memnun değilseniz süre kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 273).
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171, 231, 253, 273
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 74, 141, 142, 168
- 5352 sayılı Kanun m. 6
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.