KISACA
- Hakaretten verilen ve kesinleşen mahkûmiyet hükmü adli sicile kaydedilir; adli para cezası da buna dahildir (5352 sayılı Kanun m. 4).
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı adli sicile değil, ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca soruşturma ya da kovuşturma için istenebilir (CMK m. 231).
- Önödeme yapılıp kamu davası açılmadıysa mahkûmiyet yoktur, dolayısıyla sicile işlenecek bir hüküm de doğmaz (TCK m. 75).
- Ceza infaz edildiğinde bilgi sicilden silinip arşive alınır; arşiv kaydı beş yıl sonra tamamen silinir, hak yoksunluğuna yol açan özel kanun mahkûmiyetleri hariç (5352 sayılı Kanun m. 9, 12).
Hakaretten mahkûm olup karar kesinleşirse, evet, adli sicile işlenir. Ama bu kısa cevap sizi aldatmasın: HAGB kararı, önödeme ve beraat gibi sonuçlar sicile hiç girmez ya da farklı bir yolla kaydedilir. Hangi sonuca ulaştığınız, kaydın hem varlığını hem de ne kadar süre göründüğünü belirliyor.
Hangi karar adli sicile giriyor
5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4, Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümlerinin adli sicile kaydedileceğini söylüyor. Hapis cezası mahkûmiyeti de, adli para cezası mahkûmiyeti de bu kapsamda. Hakaret, TCK 125/1'e göre üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirdiği için, hâkim hangisini seçerse onun kaydı tutulur. Hapis cezası ertelenmişse, erteleme ve denetim süresi de kayda geçer.
Burada "kesinleşmiş" kelimesine dikkat edin. İlk derece mahkemesinin kararı, istinaf ya da temyiz yolu açıkken kesinleşmiş sayılmaz. Karara itiraz süresi içinde yol açıksa kayıt da henüz oluşmaz.
HAGB: sicile işlenmeyen sonuç
CMK 231'e göre iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası verilmişse, şartlar varsa mahkeme hükmün açıklanmasını geri bırakabilir. Şartlar: sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve mağdurun uğradığı zararın giderilmesi. Hükmün açıklanması geri bırakılırsa beş yıllık denetim süresi başlar. Bu sürede kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer.
Karar adli sicile işlenmez; ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar yalnızca bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı veya mahkeme isterse verilir (CMK 231). İş başvurusunda ya da vize işleminde sizden istenen adli sicil belgesinde HAGB görünmez. Konuyu hakarette HAGB ve erteleme yazısında ayrıca işledim.
Önödeme ve beraat
Hakaret, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl dışında TCK 75 kapsamındaki önödemeye açık. Savcılığın tebliğinden sonra on gün içinde ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz. Dava açılmayınca mahkûmiyet hükmü de kurulmaz. Kaydedilecek bir hüküm olmadığından adli sicile işlenecek bir şey de ortaya çıkmaz.
Beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararında da mahkûmiyet yok; dolayısıyla sicile kayıt yok.
Kayıt ne zaman sicilden çıkıp arşive geçer
5352 sayılı Kanun m. 9: ceza veya güvenlik tedbirinin infazı tamamlandığında, mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık hâlinde, ceza zamanaşımı dolduğunda ve af çıkarsa bilgiler sicilden silinir ve arşive alınır. Adli para cezasında infaz, cezanın ödenmesiyle tamamlanır. Yani ceza ödenip infaz bitince bilgi sicilden çıkıyor ama arşivde kalıyor.
Şikâyetten vazgeçmenin dava düşme etkisi için şikâyetten vazgeçme yazısına bakabilirsiniz; ancak kararın kesinleşmesinden sonra vazgeçme cezanın infazına engel olmaz (TCK 73/4).
Arşive alınan kayıt kime açık
Arşiv bilgileri herkesin erişimine açık değil. Kanun m. 10 sayıyor: kullanılış amacı belirtilerek kişinin kendisi ya da özel vekâletnamesi olan vekili, soruşturma ve kovuşturma kapsamında savcılık ve mahkemeler, seçim kurulları ve özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurumları. Kamuda çalışma, bazı meslekler ve güvenlik soruşturması gibi alanlarda özel kanunlar arşiv kaydına bakılmasını öngörebilir; bu nedenle "arşivde kalmış, görünmez" demek her durumda doğru olmaz. Ayrıntı için arşiv kaydı kimler tarafından görülebilir yazısını okuyabilirsiniz.
Arşiv bilgileri, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçince tamamen silinir (m. 12/1-c). Anayasa m. 76 ve Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna yol açan mahkûmiyetlerde süre farklı: haklar geri verilirse on beş yıl, aksi hâlde otuz yıl. Bu ayrım her olayda dikkatle bakılması gereken bir nokta. Silinme süresinin ayrıntısı için arşiv kaydı kaç yılda silinir yazısına göz atın.
Kamu görevlisine hakarette fark
Hakaret kamu görevlisine görevinden dolayı işlenmişse TCK 125/3 gereği ceza alt sınırı bir yıldan az olamaz. Bu hâlde önödeme kapsamı da dışarıda kalıyor (TCK 75/6). HAGB için CMK 231'deki iki yıllık sınır aranır; alt sınır bir yıl olduğundan hâkim cezayı belirlerken bu sınırı da tartar. Yani kamu görevlisine karşı hakaretin sicil sonuçları, adi hakaretten daha dar seçeneklerle karşılaşabilir. Ayrıntı için kamu görevlisine hakaret yazısına bakabilirsiniz.
Kayıt ile belge aynı şey değil
Adli sicil kaydı ile adli sicil belgesi (e-Devlet üzerinden alınan belge) farklı şeyler. Belgede hangi bilgilerin görüneceği, 5352 sayılı Kanun çerçevesinde kayıtların durumuna göre belirlenir. Belge size ya da özel vekâletnamesi olan vekilinize, kullanılış amacı belirtilerek verilir (m. 7, 10). Başka birinin kaydı, o kişinin yakını olsanız bile kural olarak sizin için dayanak yapılamaz (m. 10/2). Bu nedenle bir işlemde sizden istenen belgeyi önce kendiniz alıp durumu görmeniz, sürpriz yaşamamanızı sağlar.
Varsayımsal bir örnek
Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir öğretmen adayı, yaptığı bir sosyal medya paylaşımı nedeniyle hakaretten yargılanıyor ve beş yıl denetim süreli HAGB kararı alıyor. Öğretmen adayı, kamu sınavı için adli sicil belgesi aldığında bu karar belgede görünmez. Aynı kişi HAGB yerine adli para cezası alsaydı ve karar kesinleşseydi, ceza ödenene kadar adli sicilde, sonrasında arşivde yer alacaktı. Hangi sonuca varılacağı dosyadaki delillere ve mahkemenin takdirine bağlı; burada bir tahmin yok.
Başvurularda yapılan yanlışlar
İlk yanlış, adli para cezasını ödemeyi geciktirmek. Ödenmeyen ceza için infaz tamamlanmaz, kayıt sicilde kalır. İkinci yanlış, belgeyi almadan kaydı tahmin etmek: kayıt durumunu öğrenmek için e-Devlet üzerinden belge alabilirsiniz. Üçüncüsü, HAGB'yi "ceza almadım" diye başkalarına anlatırken denetim süresi içinde yeni kasıtlı suç işlenirse hükmün açıklanacağını unutmak. Dördüncüsü, önödeme teklifini bir kenara bırakıp süreyi kaçırmak.
Kaydınızın durumu için
Önünüzdeki karara göre sicil, arşiv ve HAGB sonuçları birbirinden çok farklı çıkabilir. Dosyanızdaki kararı ya da savcılığın teklifini göstererek durumunuzu telefonla anlatabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler var. Süre işleyen dosyalarda, özellikle önödeme tebliği ve kanun yolu süresinde, beklemek seçenekleri daraltır. Konunun genel çerçevesi için ceza hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hakaretten adli para cezası aldım, sabıka kaydım olur mu?
Kesinleşmiş adli para cezası mahkûmiyeti adli sicile kaydedilir. Ceza ödenip infaz tamamlanınca bilgi sicilden çıkarılıp arşive alınır. Arşive alınan bilgi herkese verilmez; kimlerin isteyebileceği kanunda sayılmıştır.
HAGB kararı sabıka kaydı sayılır mı?
Hayır, HAGB kararı adli sicile işlenmez. Karar ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma ya da kovuşturma kapsamında savcı veya mahkeme tarafından istenirse verilir. Denetim süresi sorunsuz geçerse dava düşer.
Önödeme yaparsam sabıka kaydı oluşur mu?
Önödeme süresinde yapılırsa kamu davası açılmaz. Mahkûmiyet hükmü kurulmadığı için adli sicile işlenecek bir mahkûmiyet doğmaz. Yine de teklifi nasıl değerlendireceğinizi dosyadaki durumunuza göre düşünmeniz gerekir.
Adli sicil kaydım silinir mi, ne zaman?
Ceza infaz edildikten sonra bilgi adli sicilden arşive geçer. Arşiv bilgileri, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçince tamamen silinir. Anayasa m. 76 ve özel kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde süre farklıdır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 75, 125
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231
- 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4, 5, 9, 10, 12
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.