Çocuk duruşması nasıl yapılır, kapalı mı olur

Çocuk duruşmasında çocuğun yanında velisi bulunabilir, mahkeme tek hâkimden oluşur ve çocuk mahkemesindeki duruşmalarda savcı yer almaz. Duruşma çoğu zaman yetişkin davalarından daha sakin ve sınırlı bir ortamda yürür. Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır (CMK m. 185/1).

Mahkeme nasıl oluşur

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 25/1'e göre çocuk mahkemesi tek hâkimden oluşur. Her il merkezinde kurulur; iş yoğunluğuna göre bazı ilçelerde de bulunabilir. Çocuk mahkemesi, asliye ceza ve sulh ceza mahkemelerinin görev alanındaki suçlarda çocuklar hakkındaki davalara bakar (m. 26/1).

Daha ağır cezayı gerektiren suçlar için çocuk ağır ceza mahkemesi kurulur. Bu mahkeme bir başkan ve iki üye ile toplanır (m. 25/2). Hangi mahkemenin hangi davaya baktığını çocuk mahkemesi nedir yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.

Salonda kimler bulunur

Madde 22/1 şöyle sıralar: çocuk, velisi, vasisi, mahkemece görevlendirilmiş sosyal çalışma görevlisi, çocuğun bakımını üstlenen aile ve çocuk kurumda bakılıyorsa kurum temsilcisi duruşmada hazır bulunabilir. Yani "veli duruşmaya alınır mı" sorusunun cevabı evettir; hazır bulunabilme sizin hakkınızdır.

Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı yoktur. Bu durum, kamu davasının savcılık tarafından açılmadığı anlamına gelmez; iddianame soruşturmada hazırlanmıştır. Savcı yalnızca duruşmada bulunmaz, ama mahkemenin kararına karşı kanun yoluna başvurabilir (m. 25/1).

Mahkeme veya hâkim, çocuğun sorgusu ya da çocuk hakkındaki diğer işlemler sırasında çocuğun yanında bir sosyal çalışma görevlisi bulundurabilir (m. 22/2). Bu görevli, çocuğun sosyal çevresiyle ilgili hazırlanan raporlarla da bağlantılıdır; raporun neden istendiğini sosyal inceleme raporu yazısında anlattım.

Çocuk salondan çıkarılabilir mi

Evet. Madde 22/3'e göre duruşmada hazır bulunan çocuk, yararı gerektirdiği takdirde duruşma salonundan çıkarılabilir. Örneğin tanık anlatımı çocuğu olumsuz etkileyecekse bu yola gidilebilir. Sorgusu yapılmış çocuğun duruşmada hazır bulundurulmasına hiç gerek görülmeyebilir de. Bu takdir hâkime aittir; veli ve müdafi, çocuğun menfaatini gerekçelendirerek talepte bulunabilir.

Duruşma kapalı olur mu

CMK m. 182/1 genel olarak duruşmanın herkese açık olduğunu söyler. Çocuklar için istisna ayrıca yazılıdır: sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma kapalı yapılır, hüküm de kapalı duruşmada açıklanır (CMK m. 185/1). Yani çocuk duruşmasında kapalılık mahkemenin takdirine bırakılmış bir ihtimal değil, zorunlu kuraldır.

Kapalı duruşmada mahkeme bazı kişilerin hazır bulunmasına izin verebilir; bu kişiler duruşmanın kapalı olmasını gerektiren hususları açıklamamaları konusunda uyarılır (CMK m. 187/1). Çocuk Koruma Kanunu m. 22/1 ise çocuğun velisi, vasisi, sosyal çalışma görevlisi ile bakımını üstlenen aile ya da kurum temsilcisinin hazır bulunabileceğini belirtir. Kapalı duruşmanın içeriği hiçbir iletişim aracıyla yayımlanamaz (CMK m. 187/2).

Varsayımsal bir örnek düşünelim

On altı yaşındaki bir çocuğun kavgada yaralama iddiasıyla yargılandığını düşünelim. Duruşma günü anne baba salona çocukla birlikte girer. Hâkim tek başına oturur, savcı yoktur. Çocuk sorgusunu verdikten sonra mağdurun tanıklığı başlayacaksa, çocuğun yararı gerekçesiyle salondan çıkarılması talep edilebilir. Müdafi, çocuğun savunmasını duruşma tutanağına geçirir. Karar aynı gün çıkabilir ya da başka bir güne bırakılabilir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Duruşmaya hazırlıksız gitmek en sık yapılan hatadır. Çocuğa neyin sorulacağını, ne zaman konuşmasının beklendiğini anlatın ama yalan söylemesini kesinlikle önermeyin; susma hakkı da savunma haklarının parçasıdır. Duruşmadan önce kimlik, okul belgesi, varsa sağlık raporu ve sosyal inceleme raporu gibi evrakı hazırlayın. Çocuğun tutuklu ya da adli kontrol altında olup olmadığına göre duruşmaya getirilme biçimi de değişir; adli kontrol için çocuğa uygulanan adli kontrol tedbirleri yazısına bakın.

Duruşma günü pratik hazırlık

Duruşmaya erken gidin ve kimlik belgenizi yanınıza alın. Çocuğun kimliği, varsa daha önce verilmiş tebligat ve mahkemenin bildirdiği duruşma numarası kolayca erişebileceğiniz yerde olsun. Müdafi ile salon önünde kısa bir görüşme yapıp çocuğun hangi sırayla dinleneceğini, kendisinden hangi konularda söz isteneceğini netleştirin. Çocuğu duruşma sırasında yönlendirmeye çalışmayın; hâkim, çocuğun kendi sözlerini dinlemek ister.

Mahkeme çocuğa yaşına uygun bir dille hitap eder, ancak soruların niteliği suçun ciddiyetine göre değişir. Çocuk bir soruyu anlamadıysa tekrar etmesini isteyebilir. Cevap vermek istemediği konularda susma hakkı vardır ve bunu müdafi çocuğa önceden anlatmalıdır.

Karar nasıl açıklanır

Hâkim, savunmayı ve varsa sosyal inceleme raporunu değerlendirdikten sonra aynı celsede ya da sonraki bir celsede karar verir. Karar beraat, ceza, güvenlik tedbiri, koruyucu ve destekleyici tedbir ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması şeklinde olabilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında çocuklar için denetim süresi üç yıldır (m. 23/1). Tedbir kararlarının ayrıntısı için koruyucu ve destekleyici tedbir kararı yazısına bakabilirsiniz.

Çocuğun duruşmaya hazırlanması

Duruşma çocuk için yabancı bir ortamdır. Salonun nasıl göründüğünü, hâkimin tek başına oturacağını, savcının bulunmayacağını ve yanında velisinin olabileceğini önceden anlatmak kaygıyı azaltır. Ne soracakları belli olmayan sorulara tahmin yürütmek yerine, çocuğa doğruyu söylemesini ve bilmediği bir şeyi bilmediğini belirtmesini öğütleyin. Kaygılı bir çocuk bazen suçlamayı kabul eder gibi cevap verebilir; müdafi bu durumu hâkime hatırlatabilir.

Okul, doktor ya da psikolog raporu gibi belgeler çocuğun durumunu mahkemeye anlatır. Ağır bir iddia varsa duruşmadan önce sosyal inceleme raporunun hazırlanıp hazırlanmadığını sormak da faydalıdır. Mahkemeye yeni belge sunulacaksa duruşmadan önce dilekçeyle bildirmek, günün akışını bozmaz.

Kararı beklerken

Karar açıklandığında gerekçeli karar henüz yazılmamış olabilir. İtiraz ve istinaf süreleri tebliğ ya da kararın öğrenilmesiyle başlar; bu süreleri kaçırmamak için müdafiden tarihleri yazılı olarak isteyin. Karar çocuk lehine olsa bile, tedbir hükümleri varsa uyulacak kuralları öğrenmek gerekir.

Duruşma öncesi bizimle konuşmak

Çocuğunuzun duruşma tarihi belliyse, dosyanın aşamasına göre neyin önceden hazırlanması gerektiği değişir. Ceza hukuku çalışma alanımız hakkında bilgi alabilir, iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Duruşmadan önce yapılan bir görüşme, salonda ne bekleyeceğinizi bilmenizi sağlar ve çocuğunuzun daha rahat savunma yapmasına yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 22, 23, 25, 26
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 182, 185, 187

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.