Yankesicilik cezası: cebinden çalmada hapis ve tutuklama

Otobüste kalabalıkta çantanın fermuarı açılıyor ya da cüzdan ceketin iç cebinden kayboluyor. Böyle bir fiilin kanundaki karşılığı TCK 142/2-b'dir: elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak ya da özel beceriyle hırsızlık yapmak. Ceza beş yıldan on yıla kadar hapistir ve fıkra adli para cezasını seçenek olarak sunmaz. Bu tablo, olayın sıradan hırsızlıktan çok daha ağır ele alınacağını gösterir.

Yankesicilik hangi maddeyle cezalandırılır?

Kanunda "yankesicilik" diye ayrı bir suç tipi yok. Fiil, TCK 141'deki hırsızlığın nitelikli hâllerinden biri olarak TCK 142'de yer alır. İkinci fıkranın (b) bendi iki durumu birlikte sayar: eşyanın kişinin elinde ya da üzerinde taşınırken çekilip alınması ve failin özel beceri kullanması. Cep telefonunu çantadan çıkarmak, pantolon cebinden cüzdan almak bu bende girer.

Toplu taşıma da ayrı bir hükme konu. TCK 142/1-c, halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış ve kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında üç yıldan yedi yıla kadar hapis öngörür. Metrobüste yapılan bir yankesicilikte iki bent birlikte gündeme gelir. Elde veya üstte taşınan eşya yönünden daha ağır ceza ikinci fıkrada öngörülmüştür; savcılık iddianamede hangisini seçtiyse savunma da ona göre kurulur.

Mağdur ayrıca beden ya da ruh bakımından kendini savunamayacak durumdaysa, örneğin yaşlı ya da engelli biriyse, ceza üçte biri oranına kadar artırılır. Bu artırım yalnızca (b) bendindeki fiil için yazılmıştır.

Cezayı etkileyen kurallar

Hırsızlık suçunun temelinde de uygulanan genel hükümler yankesicilikte yine geçerlidir. Bunların hepsi hâkimin takdirine bağlıdır ve sonucu önceden söylemek mümkün değildir.

Cebine elini sokup yakalanan kişi, malı alamamışsa teşebbüsten sorumlu olur; verilecek ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir (TCK 35). Aynı suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı kişiye karşı birden fazla kez çalan kişiye tek ceza verilir ama bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (TCK 43/1); aynı suçun tek fiille birden fazla kişiye karşı işlenmesinde de aynı hüküm uygulanır (43/2). Farklı kişilerin cebinden farklı zamanlarda çalmak ise bu hükmün dışında kalabilir ve her olay ayrı suç sayılabilir. Zincirleme suçun ayrıntısı için zincirleme hırsızlık yazısına bakabilirsiniz.

Malın değeri azsa hâkim cezada indirim yapabilir, hatta ceza vermekten vazgeçebilir (TCK 145). Takdiri indirim nedenleri de TCK 62 üzerinden tartılır. Hangi çalışmanın hangi etkiyi doğuracağı dosyaya göre değişir.

Tutuklama ve gözaltı süreci

Yakalanan kişi gözaltına alınırsa süre, yakalama yerine en yakın hâkime götürmek için gereken zorunlu süre hariç, yirmi dört saati geçemez (CMK 91/1). Bu sürenin sonunda savcı serbest bırakabilir, adli kontrol talep edebilir ya da sulh ceza hâkimliğine tutuklama talebiyle sevk edebilir.

Hırsızlık (TCK 141 ve 142) CMK 100/3'teki katalog suçlar arasındadır. Kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir. "Var sayılabilir" ifadesi, hâkimi tutuklamaya zorlamaz: işin önemi ve beklenen cezayla ölçülü değilse tutuklama kararı verilemez (CMK 100/1). Adli kontrol yeterliyse tutuklama yerine o tercih edilmelidir. Ayrıntıları hırsızlık şüphelisinin tutuklanması yazısında bulabilirsiniz; karara karşı yol için tutuklamaya itiraz yazısına bakın.

Tutukluluğun da kanuni üst sınırı var. Dava ağır ceza mahkemesinin görevine girmediğinden tutukluluk süresi en çok bir yıldır; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek altı ay uzatılabilir (CMK 102/1). Soruşturma evresinde bu süre altı ayı geçemez (CMK 102/4).

Uzlaştırma, şikâyet ve etkin pişmanlık

CMK 253, uzlaştırma kapsamındaki hırsızlık olarak yalnızca TCK 141'i sayar. Nitelikli hâller, yani 142, bu listede yok. Dolayısıyla yankesicilik dosyasında uzlaştırma teklifi yapılmaz. Mağdurla anlaşmak davayı bitirmez, ama anlaşmanın bir sonucu vardır: etkin pişmanlık.

TCK 168'e göre fail, kovuşturma başlamadan önce pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen iade veya tazmin yoluyla tamamen giderirse ceza üçte ikisine kadar indirilir. Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce yapılırsa indirim yarıya kadar iner. Kısmi iade veya tazminde mağdurun rızası da aranır. Bu konuya etkin pişmanlık yazısında ayrıca değindik.

Hangi mahkeme, hangi süre?

Ağır ceza mahkemesi, on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara bakar (5235 sayılı Kanun m. 12). Yankesicilikte üst sınır on yıl olduğu için dava asliye ceza mahkemesinde açılır.

Dava zamanaşımı, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlarda on beş yıldır (TCK 66/1-d). Nitelikli hâller de bu hesapta dikkate alınır (TCK 66/3). Şüpheli veya sanığın savcı huzurunda ifade vermesi, tutuklanması ya da iddianame düzenlenmesi zamanaşımını keser; süre yeniden başlar ve kanundaki sürenin en çok yarısına kadar uzar (TCK 67).

Hükmolunan hapis iki yılı aşmıyorsa erteleme (TCK 51) ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK 231) gündeme gelebilir. Alt sınır beş yıl olduğundan buna ancak indirim nedenleriyle ulaşılabilir ve bu da dosyaya özgü bir değerlendirmedir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Pazar yerinde bir kişi başka birinin arka cebinden cüzdanı çekerken yakalanıyor, cüzdan geri veriliyor. Cüzdan mağdurun elinde ya da üzerindeyse 142/2-b gündeme gelir. Cüzdanın alınmış olması ve sonradan iade edilmesi ayrı sonuçlar doğurur: tamamlanmış hırsızlıktan söz edilebilir, ancak iade etkin pişmanlık değerlendirmesinde ağırlık taşır. Mağdurun yaşı, sicil kaydı, olayın tekrarlanıp tekrarlanmadığı ve zararın giderilme biçimi tartılacak etkenlerdir. Bunlara bakarak sonuç öngörmek doğru olmaz.

İfade vermeden önce yapılan hatalar

Gözaltında ya da polis ifadesinde en sık görülen hata, avukatsız ve ne olduğunu anlamadan imza atmaktır. Susma ve avukat isteme hakkı baştan kullanılabilir. İkinci hata, mağduru arayıp para teklif etmeye kalkışmaktır: zararın giderilmesi doğru kanaldan, belgelenerek yapılmalıdır, mağdur üzerinde baskı izlenimi doğurmamalıdır. Üçüncüsü, görüntü kayıtlarının ve tanıkların dosyaya girmesini beklemeden savunmayı kurmaktır. Tutanaklar ve kameralar incelenmeden verilen ifade sonradan değiştirilmesi zor bir kayıt bırakır. İfade aşamasına ilişkin ayrıntı için hırsızlıkta ifade verirken yazısını okuyabilirsiniz.

Dosyanız için ne yapabilirsiniz?

Yankesicilik dosyalarında fiilin hangi bende girdiği, iddianamedeki maddenin doğru seçilip seçilmediği ve tutuklamanın ölçülü olup olmadığı dosyaya bakılmadan söylenemez. Gözaltı yirmi dört saatle sınırlı olduğundan, yakınınız gözaltındaysa ya da ifadeye çağrıldıysanız aramak zaman kazandırır. Durumunuzu anlatmak için iletişim sayfasındaki numaradan arayabilir ya da WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Mal varlığına karşı suçlarla ilgili diğer yazılar ceza hukuku sayfasında toplu. Yankesicilikle karıştırılan bir diğer fiil için kapkaç ve yağma ayrımına bakabilir, nitelikli hâller için nitelikli hırsızlık cezası yazısına geçebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dayanak mevzuat

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 35, 43, 51, 62, 66, 67, 141, 142, 145, 168
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 91, 100, 102, 231, 253
• 5235 sayılı Kanun m. 12

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebilir; yazının tarihine dikkat edin.